Nếu Matryoshka là linh hồn vui tươi, đôn hậu của văn hóa Nga, thì Gốm sứ Gzhel (Gốm Gzhel) chính là bản tình ca mùa đông vĩnh cửu, là biểu tượng của sự thanh tao và sang trọng bậc nhất xứ sở Bạch Dương. Với lịch sử kéo dài gần 7 thế kỷ, nghệ thuật Gzhel không đơn thuần là những vật dụng gốm sứ vô tri, mà là sự kết tinh của lửa, đất sét trắng và đôi bàn tay tài hoa của những nghệ nhân bậc thầy.

Tại Shop Hàng Nga, chúng tôi không chỉ bán sản phẩm, chúng tôi kể lại câu chuyện về một huyền thoại Vàng trắng nước Nga.

1. Gốm sứ Gzhel là gì? Nguồn gốc của huyền thoại Xanh - Trắng

Gzhel (phát âm là Gờ-gien) là tên gọi của một vùng địa lý nằm cách thủ đô Moscow khoảng 60km về phía Đông Nam, bao gồm 27 ngôi làng nổi tiếng với trữ lượng đất sét trắng quý hiếm. Trong lịch sử, vùng đất này được mệnh danh là Tinh hoa của ngành gốm sứ Nga.

Lịch sử hình thành: Từ chiếu chỉ Hoàng gia đến biểu tượng quốc gia

Cái tên Gzhel lần đầu tiên được nhắc đến trong di chúc của Đại công tước Ivan Kalita vào năm 1339. Tuy nhiên, phải đến thế kỷ 17, dưới thời Sa hoàng Alexei Mikhailovich, vùng đất này mới thực sự trở thành trung tâm cung cấp nguyên liệu độc quyền cho "Sắc lệnh Dược phẩm" Hoàng gia nhờ chất lượng đất sét trắng thượng hạng, không tạp chất.

Ban đầu, gốm Gzhel mang nhiều màu sắc sặc sỡ. Nhưng bước ngoặt thực sự diễn ra vào thế kỷ 19, khi các nghệ nhân bắt đầu thử nghiệm với Cobalt Oxide. Họ phát hiện ra rằng, khi vẽ màu đen của Cobalt lên gốm mộc và nung ở nhiệt độ cao, nó sẽ chuyển hóa thành màu xanh dương rực rỡ, tương phản tuyệt đối với nền men trắng tuyết. Từ đó, phong cách "Blue-on-White" (Xanh trên Trắng) trở thành đặc điểm nhận diện độc bản của Gzhel trên toàn thế giới.

Tại sao gọi là Vàng Trắng?

Không chỉ vì giá trị kinh tế, thuật ngữ Vàng Trắng ám chỉ độ tinh khiết của cốt gốm. Đất sét vùng Gzhel có độ dẻo và chịu nhiệt cực cao, cho phép tạo ra những sản phẩm sứ xương hoặc sứ cứng với độ mỏng tang, tiếng kêu thanh khiết như chuông ngân khi gõ nhẹ, và độ bền vượt thời gian.

2. Quy trình chế tác: Đỉnh cao nghệ thuật thủ công

Khác với các dòng gốm công nghiệp, giá trị cốt lõi của Gốm sứ Gzhel nằm ở quy trình chế tác hoàn toàn thủ công. Mỗi sản phẩm là một tác phẩm độc nhất vô nhị, mang đậm dấu ấn cá nhân của người họa sĩ.

Bước 1: Tuyển chọn và xử lý đất sét

Quy trình bắt đầu từ việc khai thác đất sét tại mỏ Gzhel. Đất sau khi khai thác được lọc kỹ lưỡng, loại bỏ tạp chất, ủ trong thời gian dài để đạt độ dẻo lý tưởng. Các nghệ nhân sẽ tạo hình sản phẩm bằng bàn xoay hoặc khuôn đúc thạch cao tùy thuộc vào độ phức tạp của tác phẩm (ấm samovar, tượng vũ công, hay bộ bát đĩa...).

Bước 2: Nung sơ bộ và Kiểm tra cốt gốm

Sản phẩm mộc sau khi tạo hình sẽ được nung lần đầu ở nhiệt độ khoảng 900°C để tạo độ cứng. Tại giai đoạn này, các nghệ nhân sẽ kiểm tra từng vết nứt nhỏ nhất bằng dung dịch fuchsine màu hồng. Chỉ những sản phẩm hoàn hảo tuyệt đối mới được chuyển sang công đoạn vẽ.

Bước 3: Nghệ thuật vẽ dưới men

Đây là linh hồn của Gzhel. Người nghệ sĩ sử dụng bút lông tơ sóc và dung dịch Cobalt Oxide màu xám đen để vẽ trực tiếp lên cốt gốm xốp. Điều kỳ diệu nằm ở kỹ thuật "Cú phẩy bút chứa bóng râm"

• Sự biến ảo của màu sắc: Dù chỉ dùng một màu xanh, nhưng nhờ lực nhấn bút nặng nhẹ khác nhau, nghệ nhân Gzhel có thể tạo ra hơn 30 sắc độ xanh khác nhau trên cùng một cánh hoa, từ xanh đen thẫm đến xanh lơ nhạt nhòa như sương khói.
• Họa tiết "Hoa hồng Gzhel" (Gzhel Rose): Đây là họa tiết kinh điển nhất, tượng trưng cho vẻ đẹp và tình yêu. Ngoài ra còn có các cảnh sinh hoạt nông thôn, truyện cổ tích Nga, hay phong cảnh mùa đông.

Bước 4: Tráng men và Nung hoàn thiện

Sau khi vẽ, sản phẩm được nhúng vào men trắng trong suốt và đưa vào lò nung ở nhiệt độ 1350°C. Dưới sức nóng khủng khiếp, lớp men tan chảy bao phủ lấy họa tiết, và màu xám đen của Cobalt "bùng nổ" thành màu xanh dương huyền thoại. Lớp men này bảo vệ họa tiết vĩnh viễn, không bao giờ phai màu hay trầy xước theo thời gian.

3. Phân biệt Gốm sứ Gzhel thật và giả: Góc nhìn chuyên gia

Trên thị trường hiện nay xuất hiện nhiều sản phẩm nhái (fake) từ Trung Quốc hoặc các xưởng gia công kém chất lượng. Với 15 năm kinh nghiệm, tôi xin chia sẻ những đặc điểm nhận biết Gzhel chính hãng:

• Dấu triện đáy: Hàng thật luôn có logo đại bàng hai đầu hoặc dòng chữ "Handmade in Russia", "Gzhel" (bằng tiếng Nga: Гжель) được in nung dưới men ở đáy sản phẩm. Đôi khi có cả tên viết tắt của nghệ nhân.
• Nét vẽ thủ công: Hãy nhìn kỹ vào các đường nét. Hàng in decal (giả) thường có các chấm nhỏ li ti (do máy in) và màu sắc đều chằn chặn, vô hồn. Hàng thật có nét bút phóng khoáng, chỗ đậm chỗ nhạt, thể hiện rõ lực tay của người vẽ.
• Chất lượng men: Men Gzhel thật có độ sâu, bóng và trong vắt như thủy tinh. Khi sờ vào bề mặt cảm giác mát lạnh, mịn màng, không có bọt khí hay hạt sạn (trừ các tác phẩm nghệ thuật có chủ đích tạo nhám).
• Trọng lượng: Dù nhìn có vẻ dày dặn, nhưng gốm Gzhel chất lượng cao thường cầm khá nhẹ tay và cân đối do kỹ thuật vuốt gốm đỉnh cao.

4. Tại sao Gốm Gzhel là Vua quà tặng doanh nghiệp?

Trong văn hóa tặng quà hiện đại, đặc biệt là đối ngoại và quan hệ doanh nghiệp, Gốm sứ Gzhel đang chiếm ưu thế tuyệt đối nhờ các yếu tố sau:

Sự sang trọng và Trung tính

Màu Xanh - Trắng là cặp màu kinh điển, mang lại cảm giác bình yên, tin cậy và sang trọng. Nó phù hợp với mọi không gian nội thất, từ cổ điển đến hiện đại, từ phòng khách gia đình đến phòng họp chủ tịch. Khác với các món quà rực rỡ kén người chơi, Gzhel làm hài lòng cả những vị khách khó tính nhất.

Giá trị phong thủy

Theo phong thủy Á Đông, màu trắng thuộc hành Kim, màu xanh dương thuộc hành Thủy. Kim sinh Thủy là biểu tượng của sự sinh sôi, tài lộc dồi dào và trôi chảy. Tặng một chiếc bình Gzhel hay ấm Samovar Gzhel là lời chúc cho công việc kinh doanh thuận buồm xuôi gió, tiền tài như nước.

Tính độc bản

Do được vẽ tay 100%, không có hai sản phẩm Gzhel nào hoàn toàn giống nhau. Tặng Gzhel là tặng một tác phẩm nghệ thuật độc nhất, thể hiện sự trân trọng đặc biệt của người tặng đối với người nhận.

5. Các dòng sản phẩm Gzhel nổi bật tại Shop Hàng Nga

Hệ sinh thái Gốm Gzhel vô cùng đa dạng, đáp ứng mọi nhu cầu từ sử dụng hàng ngày đến trưng bày nghệ thuật:

Ấm Samovar Gốm Gzhel

Đây là "Quốc hồn quốc túy" của Nga. Những chiếc ấm Samovar bằng sứ Gzhel không chỉ dùng để đun nước pha trà mà còn là vật phẩm decor đẳng cấp, thường được đặt ở vị trí trang trọng nhất trong nhà.

Bộ ấm chén và Bát đĩa

Bàn tiệc sẽ trở nên quý tộc hơn bao giờ hết với bộ đồ ăn Gzhel. Từ đĩa ăn, tô súp, đến tách trà, tất cả đều đồng bộ hoa văn, tạo nên trải nghiệm ẩm thực 5 sao ngay tại nhà.

Tượng và Vật phẩm trang trí

Các bức tượng vũ công Balê, tượng cô gái Nga, đồng hồ để bàn, hay các linh vật theo năm (12 con giáp) được chế tác theo phong cách Gzhel luôn là món quà săn đón mỗi dịp Tết đến xuân về.

6. Câu hỏi thường gặp về Gốm sứ Gzhel (FAQ)

Gốm Gzhel có an toàn cho sức khỏe không?

Hoàn toàn an toàn. Gốm Gzhel được nung ở nhiệt độ 1350°C, loại bỏ hoàn toàn chì và tạp chất trong đất sét. Màu vẽ Cobalt được bảo vệ dưới lớp men thủy tinh vĩnh cửu, không tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, đạt tiêu chuẩn an toàn Châu Âu.

Làm sao để vệ sinh gốm Gzhel nếu bị bám bẩn lâu ngày?

Bạn có thể sử dụng hỗn hợp baking soda và nước ấm để lau nhẹ. Với lớp men cao cấp của Gzhel, vết bẩn rất khó bám sâu và dễ dàng được làm sạch mà không cần hóa chất tẩy rửa mạnh.

Shop Hàng Nga có cung cấp hộp quà tặng cho sản phẩm Gzhel không?

Có. Tất cả sản phẩm Gốm sứ Gzhel tại Shop Hàng Nga đều đi kèm hộp đựng sang trọng, lót lụa chống va đập, rất thích hợp để làm quà biếu tặng ngay mà không cần gói bọc thêm.

Gốm Gzhel có viền vàng 24k có dùng được trong lò vi sóng không?

Không nên. Các sản phẩm có vẽ vàng thật (vàng 24k) kim loại sẽ phản ứng với sóng vi ba gây tia lửa điện, làm hỏng lớp vàng và lò vi sóng. Hãy chọn loại Gzhel không vẽ vàng nếu muốn dùng trong lò vi sóng.

Ý nghĩa của họa tiết hoa hồng trên gốm Gzhel là gì?

Họa tiết "Gzhel Rose" (Agashka) là biểu tượng đặc trưng nhất, đại diện cho vẻ đẹp rực rỡ, tình yêu cuộc sống và sự phồn vinh của thiên nhiên nước Nga. Tên gọi Agashka xuất phát từ tên phổ biến của các nữ nghệ nhân vẽ gốm xưa kia (Agafya).

Kết luận

Gốm sứ Gzhel không chỉ là một món đồ dùng, nó là một di sản, một Đại sứ văn hóa mang tâm hồn Nga đến với thế giới. Sở hữu một tác phẩm Gzhel là sở hữu một vẻ đẹp vĩnh cửu, không bao giờ lỗi mốt. Tại Shop Hàng Nga, chúng tôi cam kết mang đến những sản phẩm Gzhel chính hãng, tinh tuyển nhất để nâng tầm không gian sống và uy tín của bạn trong mắt đối tác.